فرزندان زاگرس

farzandanzagros — Sat, 24 Oct 2009 12:41:35 GMT

دُندال (1) ِبَرزيَروُن

farzandanzagros — Mon, 25 May 2009 20:14:18 GMT

دُندال (1) ِبَرزيَروُن

ياد ايُّوُمی كه جاهِلُون نُون گَندُم زِآردِ طاحُونِه (2) اِخَردِن

جُمی(3) دوُاِزمِنِ مَشك مَلاری(4) زِبَهدِ د ِس وا مَيل اِخَردِن

اِرَهدِن پای ماتِ(5) گندُمِ شَهداس(6) وزَردُنگِ(7) طِلايِي

اَبا آستارهِ اِسبيدِۀ صُحو وُرِستادِن زِخَو،زِميسُوم تيغِشِ اَفتَواِلی چاستِ اللهُ اَكبَر

زِدين داسِ آوار(8)دادِن زِاي مات،پَس اِزهَرمات بافِه(9) رُوكِردَن اَبا داس،اَبا كُلمات

نَهادِن وُركِلِ ِيَك،مُويچَكی(10) كه نُه بَغَل داس وَردارزِيَكی كُهنه بَرزي يَراَندازَسِه

دِرَوگَرميرِمات(11) تَلواسِه اي كِرد،چَپُ وچَم راست آواربِهِ داسِس داد

نَمَهنِِه ماتِ اُونُو،كه گرما زِلَهبَهری(12) مِنِه رَهيِهِ

عَرَق زِسَر،زِگُردِه،اِزِكَمَر،زِتيگِس،چيراي كِرد

دُوشُونِس بَندِتَزبِس(13)،دينِ ِاَوگُورِس(14)،هَردُومُوچ اِزدَرد اَفتَوِداغ دَونيدِن اِزپَیِ ِماتِ گَرّه وداهُول(15)

دُوسيلای نُفتِس پُرزخاك،تِكاس(16)،تُمبُونِس،جِراواس،دِرّالِه(17) ملثِ مُورجِلال وَرچَرد زِسُون

شَلاق(18) دَستِ چَپ زِدَرد بافِهِ وچَم راست،وادَردِمَومَوَك(19)،گِهلَك(20)،تُربِگا(21)،تَهلِه(22) وگُرُگاس(23) وپَرزين(24)

دِلِس خين آبی،زِای دَرد،تا كَند يَه مُست پَرِنَرم وسَوزجاز،تا شَلاق دَست نَرم آبُو،دِلِس آرُوم گِرّه

زِپای مات رسی حُووِه،بَنگِه داس كِرد،تا يَه پالِه دُو وا تِلِيكِه(25) بيارِه تاكُرَوُا(26) دِلِس حُنُك آبُون

داس هَی خُنِه ای زَيد،كُرُم نُوبَرزيرِه،دابِميرُوم سيت هَم قُوذَرتَكِستی(27)،داس هَی واخُوس ايگُوُهد

كُرُم زَهر ِمارِس آ بيد گِرده گندُمِ نُو

دُوستَكِس(28) مِن سَرحَدِ(29) ناشتا هَي ايزَنِه مِن مَشكِ گَپَِهِ دُو

ميرِمات هَی آوارزِداسِس داد كه زي تَرری كُنِه وامال

كه تا وارَهِه(30)،نَه شمال وِس بِرَسهِ،نَه بالِندَیِ ِ(31) باد

نُوبَرزيَرزِپا مات زُووی بُريد،زُووس زِتِشنَی حُشك،داس مِنِه دَست تُهِِست(32)

اما چِهِ تَقديری،كه نُوبَرزير،پَرِكِلُوری(33) بيدِن هُم بَرزيرِ ای ميرِمات

ميرِمات هَی جارايزَيد،پَرِكِلُوری ماتِتِ كُل كُل(34) بِگِرتا وِزُونی

وارَهِستِن(35) بَرزِيَرُون ری كِردِن وامال نُوبَرزِيَراَبا پَرِكِلُوری،اِگُوُ،بِچِرنُم(36) چِی دال(37)،چی هَلُو(38)بِنالُم زِداغ داس وماتِ گندُمُ وگرماودَكُوُداسِِه(39)بِهِ دِلِ ِمُوُنَكُونين كه مُونُم باز ِنَوشِكالُم(40)،زداغ ای داس وماتِ گندُم وگرما. ای وای كه رَسيدِ مَلكِمیتُم41پی نويسها:1ـ درددل2ـ آسياب آردی كه با آب كاركند.3ـ جام،كاسه4ـ سه پايۀ چوبی كه مشك دوغبه آن بسته شود.5ـ قطعه ای ازمزرعه.6ـ نوعی ازگندم.7ـ نوع ديگرگندم.8ـ داس برزگرهردفعه يك قسمتی راجمع كرده ودردست چپ اوآورده كه اين فضا راآوارگويند.9ـ دست چپ دروقت درو،ساقۀ گندم هاراجمع كرده،معمولا"هريك رايك چم راست ياچپه گويند هر9چم راست يك بافه راتشكيل دهند.10ـكُپه های گندم دروشده كه به تعداد 9بغل برزگرحرفهای باشند،يك مُوی چَك نامند.11ـ سركردۀ وزبردست ترين برزگران كه دريك مزرعه جمعی كاركنند،ميرمات گويند،كه طرف اصلی مزرعه قراردارد.12ـ منطقه ای ازتوابع مسجدسليمان كه گرمايش ضرب المثل است.13ـباريكی كمر14ـپهلوی آدم15ـ گندم كوتاه16ـچاقی قسمت ساق پا 17ـ نوعی خارسخت درمزار18ـ تمام فضای كف يك دست19تا23همه انواعی ازعلف های هرزدرمزارع.24ـ نوعی درختچۀ خاردارازنوع كنار25ـ غذايي ازماست،كرفس،موسير26ـبثورات داخل جگروديگراعضای بدن كه براثرتشنگی ايجادشوند.27ـلاغرشدن28ـنامزد29ـ ييلاق 30ـآزاد ورها 31ـ پرنده 32ـشكست خورده 33ـبرزگرتنبل وكم كاركه درقسمت خارجی مات است.34ـكوچك كوچك 35ـرها گشتند،تمامكردند.36ـ ازسوزدل فريادكردن 37ـكركس 38ـ نوعِ پرندۀ حرام گوشت،با بالهای پهن كه بختياريها آنرا دال دُوخَرنيزنامند.39ـ خاروخاشاك گندم 40ـ عقابی كه تازه به فن شكارآشنا گشت. 41ـ مرگ

ايذ ه ــــــ بتاريخ 18/2/88 ـــــــ محمد رضا كيانی

منبع : وب سایت خبرنگار بدون مرز محمد جواد پردستان

http://www.newspar.com/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=0&Itemid=53&limit=9&limitstart=45

ستین لر:شقایق های وحشی با صدای سقایی می رقصند

farzandanzagros — Mon, 18 May 2009 10:50:17 GMT

ستین لر:
شقایق های وحشی با صدای سقایی می رقصند

عباس کدخدا: گرامی رضا! شقایق های دامنه زاگرس چون همیشه با صدای تو می رقصند و گل های وحشی دامنه ها با صدای تو شکفته می شوند، ما می خواهیم که تو باشی چون تو بخشی از زندگی ما هستی.

آقای نصرت درویشی مطلبی را از آقای بهرام سلاحورزی با پیش نویس کوتاهی در باره رضا سقائی در سایت ستین لر منتشر نموده اند.ایشان در این پیش نویس بدرستی می گوید«پیش از آنکه اتفاقی بیفتد باید در باره این خواننده خوش صدای دهه پنجاه باید گفت و نوشت.»
چرا ؟چونکه سقائی در بستر بیماری است اما ای کاش بیش از آنکه او گرفتار این بیماری می شد در بارهاش می گفتیم و می نوشتیم همان طور که آقایان سلاحورزی و درویشی چنین کردند.
موسیقی لری علیرغم ظرفیت و توانش تا اوایل دهه چهل در مرزهای مناطق لر نشین باقی مانده و گوش دادن به این غذای روح فقط در مناسبت های محدودی امکان پذیر بود. اما با رشد تکنولوژی رسانه ای و همگانی شدن دستگاه های ضبط و پخش، گراما فون و رادیو و تلویزیون، دسترسی به نواهای دلپذیر برای همگان آسان تر شد ولی موسیقی لری همچنان در چهار چوب مرزهای معین اسیر بود. اگر نقش موسیقی را در زندگی مردم لر ز گهواره تا گور بدانیم، پر بیجا نگفته ایم. در تولد، کار، استراحت، جنگ، پیروزی یا شکست و حتی مرگ، هر یک ملودی خاص خود را دارد. آری موسیقی لری هم رزمی است و هم بزمی. رضا سقائی در دهه پنجاه با آن صدای مخملی در لرستان به اوج رسید و این صدای گرم او بود که مرزهای لرستان را درنوردید و ترانه هایش توانست نه تنها برای مردم لر تبار بلکه برای هر کس در هر گوشه سرزمین پهناور ایران خاطره ساز شود. در این دوران نگاه بسیاری از علاقه مندان به موسیقی سنتی و محلی به این سمت کشیده شد. کمانچه دیگر بی صدا نماند و گوش دادن به موسیقی لری هم عقب افتادگی به حساب نمی آمد.
در شرایط سیاسی اجتماعی آن روزگار بود که دو ترانه «دایه دایه» و «تفنگ» رضا سقائی همه گیر شد. این ترانه ها در بین جوانان رادیکل و غیر لر چنان جایگاهی پیدا کرد که بیشتر به سرود انقلابی می مانست تا ترانه های محلی. اگر چه موسیقی لری با تغییرات کمی و کیفی خودش از آغاز دهه شصت به بعد راه دیگری را در پیش گرفت ولی رضا سقائی همیشه به عنوان چهره ای ماندگار در این دیار باقی ماند که ماند. او امروز بیمار است و از ناراحتی حنجره رنج می برد. من و هزاران هزار دیگر آرزوی سلامتی برای او داریم.
گرامی رضا! شقایق های دامنه زاگرس چون همیشه با صدای تو می رقصند و گل های وحشی دامنه ها با صدای تو شکفته می شوند. چوپانان بیاد ترانه های تو در نی خود می دمند و دختران و پسران این دیار می خواهند که با نغمه ها و ترانه های شاد تو زندگی مشترکشان را آغاز کنند.
آری ما می خواهیم که تو باشی چون تو بخشی از زندگی ما هستی.

عباس کدخدا- سوئد

منبع : سایت اینترنتی لور

http://setinelor.com/fa/archives/2009/05/15/3489

چشم‌اندازي بر مجموعه‌ی تازه‌ی «مي‌نويسم انديكا» سروده‌ي رهدار

farzandanzagros — Mon, 18 May 2009 10:46:11 GMT

حميد منجزي
چشم‌اندازي بر مجموعه‌ی تازه‌ی «مي‌نويسم انديكا» سروده‌ي رهدار

مجموعه‌ی «مي‌نويسم انديكا» تجربه‌اي ارزشمند (از جهت سبك و زبان) در شعر فارس‌لُري است كه «رهدار» با قدرت انديشه و استواري كلام، خلاقانه‌ترين تجارب شاعرانه‌اش را با مهر و عطوفتي لُرياتي در اختيار همه‌ی هم‌تبارشان از اشترانكوه، كوَركوه و سيمره تا انديكا و سپس ممسني قرار داده است

دِرنگ كُن ! بمان ! كه بين همرهي و همبويي فروهشتن پلكي است .

چشم‌اندازي بر مجموعه تازه «مي‌نويسم انديكا» سروده‌ي رهدار

به قلم : حميد منجزي

ادامه مطلب را در نشریه اینترنتی لور بخوانید .

http://loor.ir/News.asp?nid=1352&ln=fa

ثبت نام دانشگاه پيام نور دهدز 12 اسفند آغاز مي شود

farzandanzagros — Fri, 27 Feb 2009 08:13:18 GMT

ثبت نام ترم جديد دانشگاه پيام نور دهدز ۱۲ اسفند ۸۷ آغاز مي شود

در گفتگو با سرپرست دانشگاه پيام نور دهدز

به گفته مسعود كاووسي سرپرست دانشگاه پيام نور دهدز ، مجوز اين واحد در سال 86 صادر شده واين واحد از مهرماه امسال با 40 نفر دانشجو و6 رشته تحصيلي در رشته هاي مهندسي اقتصاد كشاورزي ، مهندسي علوم كشاورزي ، مهندسي امور دام ، جغرافياي برنامه ريزي شهري ، الهيات گرايش فلسفه وكلام و علوم تربيتي پيش دبستاني ودبستان فعاليت خود را آغا ز نموده است وبراي نيمسال دوم تحصيلي يعني ترم جاري از بين علاقمندان دانشجو مي پذيرد . وي با تاكيد بر جمعيت قابل توجه دهدز و دارا بودن استعدادهاي فراوان از مسئولين خواست تا توجه ويژه اي جهت تجهيز اين دانشگاه از لحاظ امكانات اوليه وضروري بكار گيرند وي گفت زميني به مساحت ۱۴ هزار متر مربع براي احداث ساختمان وفضاي آموزشي خريداري شده و مكاتبات بسيار زيادي با مسئولين محترم استاني وكشور از جمله آقاي عليرضا دهقان نماينده محترم مردم ايذه دهدز وباغملك در خصوص كمك به اين دانشگاه بعمل آورده اند كه اميدواريم با نگاه ويژه آقاي دهقان وپيگيري هاي خوب ايشان هرچه سريعتر به نتيجه برسد. كاووسي گفت انتظار داريم تا آقاي دهقان براي كسب مجوز رسمي جهت قرار گرفتن اين دانشگاه در آزمون سراسري و تامين اعتبار 75 ميليون توماني براي ادامه فعاليت اين دانشگاه كه در حال حاضر از حداقل امكانات ونيروي انساني محروم است و به شكل هيئت امنايي و تنها با كمك هاي مردمي اداره مي شود تلاشي در خور شان و خواست جوانان ومردم اين بخش كه سابقه اي بيش از 70 سال دارد بكار گيرند . مسعود كاووسي با اشاره به استعدادهاي فراوان طبيعي در بخش دهدز گفت : وجود آب وهواي معتدل ، منابع طبيعي فراوان وقرار گرفتن دهدز در معبر ورودي استان خوزستان ، قرار گرفتن در بين چند سد ونيروگاه بزرگ برق آبي همچون كارون 3 و4 وآمار جمعيت بالاي 32 هزار نفر شرايطي را فراهم نموده است تا آموزش عالي وتربيت نيروي انساني با تحصيلات دانشگاهي با توجه به استعدادهاي موجود جهت پيشرفت وتوسعه اين بخش در چشم انداز ي روشن و جزو اولويت هاي حمايتي مسئولين قرار گيرد تا مردم دهدز نيز همچون ساير نقاط استان خوزستان وسرزمين ايران اسلامي از نعمت آموزش عالي برخوردار گردند . وي همچنين به شرايط پذيرش دانشجو در اين واحد دانشگاهي اشاره وگفت دانش آموزان داراي مدرك پيش دانشگاهي مي توانند بر اساس علاقه از بين رشته هاي موجود به تحصيل بپردازند و دانش آموزاني كه حداكثر تا مهرماه سال آينده موفق به اخذ مدرك پيش دانشگاهي خواهند شد نيز مي توانند در اين دانشگاه مشغول به تحصيل شوند .

منبع: نشریه اینترنتی لور

http://www.loor.ir/News.asp?nid=1133&ln=fa

دانشگاه پیام نور دهدز دانشجو می پذیرد

farzandanzagros — Sun, 22 Feb 2009 16:33:18 GMT

دانشگاه پیام نور دهدز در ۶ رشته تحصیلی دانشجو می پذیرد .

جزئیات این خبر بزودي در همین وب لاگ منتشر می شود .

شعري از كوروش كياني قلعه سردي به زبان لري بختياري - شعري براي همه باعنوان " پَ چه دوني ؟ "

farzandanzagros — Sat, 31 Jan 2009 06:58:18 GMT

" پ َ چِه دوني ؟ "

( Pah che dooni)

پس چه مي داني ؟

تو خُو دردِت نكِشيده به گِروني پَه چه دوني

To kho dardet nakeshide be geroonie pa che dooni

توكه درد و غم واندوهت به سنگيني وغير قابل تحمل بودن نرسيده است

تَش به جونِت نَنِشَسته كه بِدوني په چه دوني

tash be joonet naneshaste ke bedoonie pa che dooni

آتش به جانت ننشسته است كه بداني ودرك كني پس چه مي داني

تو خو شَو مَه نگذَشتي مِنِ وارا و گُدارا

to kho shao mah nagodashti mene vara vo godara

تو كه شبهاي مهتابي از وارگه ها وگدارها عبور نكرده ونگذشتي

تَشِ مِنْ لاشِتِ سَر اَو بِنِشوني په چه دوني

tashe men lashete sar ao beneshooni pa che dooni

تا تشنگي وعطش خود را بر سر چشمه ها فرو بنشاني پس چه مي داني

تو خو نَيدي گُلِ سُهر و گل باوينِه بَهارون

To kho naydi go sohro gole bavine baharoon

تو كه گلهاي سرخ( شقايقها) و بابونه ها را در بهار نديده اي

بِدِرا مِنْ دَرِه ها تا كُپِ زوني په چه دوني

bedera men dareha ta cope zooni pa che dooni

كه در دره ها تا ابتداي زانو سر بر آورده اند پس چه مي داني ؟

تو خو واگُل نَنِشَستي مِنِ ساواتِ بَليطا

To kho va gol naneshasti men savat balita

تو كه با يار در سايه درختن بلوط ننشسته اي

كه بِني قَول و قراراتِ زَووني په چه دوني

ke beni ghaolo ghararate zavooni pa che dooni

كه قول ووعده ها خود را زباني معين كني پس چه مي داني ؟

تو خو چوغاتِ نَكِردي وَر و بِرنوتِ نُبردي

To kho chooghat nakerdi varo bernote nabordi

تو كه بالا پوش چوغاي خود را نپوشيده و تفنگ بنويت را با خود نبرده اي

زين كُني اسب و بِري بِلگِه بُروني په چه دوني

zin koni asbo beri belge borooni pa che dooni

اسبت را زين كني وبه مراسم بله برون بروي پس چه مي داني

تونَبيدي شَوِ پَلْ كَندَنِ تهمينه به وارا

To nabidi shave pal kandane tahmine b vara

تو كه هنگام گيسوبران تهمينه در وارگه ها نبودي

گاگريوْ رُستم و سُهراوِ بِخوني په چه دوني

gageriv rostamo sohrave bekhooni pa che dooni

تا گاگريو (سوگ سرود) رستم وسهراب را بخواني پس چه مي داني

كُرِنِ دِشْمِنِ بَو كِهنو پَلا داسِ بُريدِن

Korene deshmane bao kehno palla dase boreden

پسر را دشمن پدر كردند و گيسوان مادرش را بريدن

سَرِ سُهراوِ بُريدن به جَووني په چه دوني

sare sohrave boriden be javooni pa che dooni

سر سهراب را در جواني بريدند پس چه مي داني

گرمسير بَرزِيَرُم كِرد وگُلُم مَندِ به سَرحد

Garmesir barziyarom kerdo golom mande be sarhad

حال وهواي گرمسير مرا برزگر نموده است و يار من در سردسير است

شِلْ شِلِ باد اِكُنِه نامه رِسوني په جه دوني

shel shele bad ekone name rasooni pa che dooni

نوازش و صداي باد برايم نامه رساني مي كند پس چه مي داني

شعري از كوروش كياني قلعه سردي شاعر

به زبان لري بختياري - شعري براي همه باعنوان

" پَ چه دوني ؟ "

اين شعر پس از سرودن به شكل گسترده اي در بين اقشار مختلف ورد زبان شده است .

فهم ساده اين شعر و رديف پرسشي پايان ابيات اين غزل كه به زبان لري بختياري سروده شده است ، به كار بردن مفاهيم وتصويرسازي هاي عاشقانه و تركيب آن با مضامين طبيعت ، اين شعر را زيبا دلنشين نموده است . مخاطب با شنيدن اين شعر به شيوه زندگي گذشته بختياري سفر نموده واندكي به فكر فرو مي رود ، رديف پرسشي وكم نظير پايان ابيات اين غزل وطرح عبارت پرسشي به زبان شيرين و زيباي لري بختياري فهم اين غزل را براي ساير هم وطنان ارزشمندمان نيز شيرين وجذاب نموده است بطوريكه پس از شنيدن اين غزل تمايل به ياد داشت وحفظ آن وبكار گيري عبارت پرسشي رديف اين غزل در زبان محاوره وگفتار هاي معمول وگاه با اندوهي عاشقانه ، در بين جوانان وساير اقشار به ويژه بعضي دانشجويان از ساير اقوام جليل ايراني رواج يافته است . قوي بودن ساختار اين شعر كه نشان از تسلط شاعر بر صنعت شعر و مضامين فرهنگي ، آداب و رسوم مردمان لربختياري مي باشد همچنين ساده بودن واژه گان بكارگرفته ونمادهايي كه جزء جدانشدني زندگي كوچگرانه بختياري ها است زمينه را براي فهم آسان وبرقراري ارتباط مخاطب با اين شعر به خوبي فراهم نموده است . رديف پرسشي " پَ چه دوني " اين غزل موجب شده تا شعر پ چه دوني كوروش كياني قلعه سردي براي لر وكرد وآذري وگيلكي ومازني وبلوچ فارس وديگر هموطنان عزيزمان شنيدني و قابل تامل باشد . موفقيت شعر زيباي " په چه دوني " (پس چه مي داني )به دليل سوالي بودن رديفهاي اين شعر و با مفهومي دوپهلو وكنايي وداشتن مفاهيم بلند در هر بيت از اين غزل توانسته است جاي خود را در بين مخاطبين خاص و عام باز كند . طبيعت گرايي قوي در اين غزل بطوريكه به ساده گي در ذهن مجسم مي شود ودر كنار آن پرداختن به داشته هاي فرهنگي ، نه تنها ذهن شنونده يا خواننده را به فضاي شبهاي مهتابي و وحال وهواي كوچ ووارگه وچشمه ساران مي برد :

تو خو شو مه نگذشتي من وارا و گدارا / تش من لاشت سر او بنشوني په چه دوني

بلكه در بيت بعدي با تصوير سازي دره هاي پوشيده از گلهاي سرخ (گل لاله وشقايق) در طبيعت زيباي بختياري نشين مخاطب را به تماشاي زيبايي هاي طبيعتي مي برد كه يا از آن دور شده است وبا حسرت به آن فكر مي كند يا با تكرار خاطرات خوب خود به جستجوي داشته هاي فرهنگي وطبيعي خويش در گذشته مي رود :

تو خو نيدي گل سهر و گل باوينه بهارون / بدرا من دره ها تا كپ زوني په چه دوني

تو خو چوغات نكردي ور وبرنوت نبردي / زين كني اسب و بري بلگه بروني په چه دوني

اين ابيات تلنگري بر مخاطب اهل اين فرهنگ وزبان نسبت به داشته هاي فرهنگي ارزشمند و متاسفانه فراموش شده يا رو به فراموشي خود وارد مي كند. مخاطب با شنيدن اين بيت و به ياد آوردن آداب ورسوم كم نظير مراسم خواستگاري در ميان مردمان لر بختياري و پرداختن شاعر در بيت دوم به لباس كه برجسته ترين نماد فرهنگ بختياري ست وتفنگ(برنو) كه جزء لاينفك داشته هاي فرهنگي بختياري ست ويك اسب سوار وچوغا پوش با تفنگ (برنو) هيبت وهيمنه ي زيباتري را به ياد مي آورد و در ذهن خود مجسم مي كند.

از كوروش كياني شعرهاي ارزشمند وتاثير گذاري به زبان لري بختياري سروده شده است شعر " شاه پيا" و "كوگ دري" در سوگ زنده ياد استاد بهمن علاء الدين از جمله شعرهاي (بيت هاي)ماندگار به زبان لري بختياري است .

تو خُو دردِت نكِشيده به گِروني پَه چه دوني

تَش به جونِت نَنِشَسته كه بِدوني په چه دوني

تو خو شَو مَه نگذَشتي مِنِ وارا و گُدارا

تَشِ مِنْ لاشِتِ سَر اَو بِنِشوني په چه دوني

تو خو نَيدي گُلِ سُهر و گل باوينِه بَهارون

بِدِرا مِنْ دَرِه ها تا كُپِ زوني په چه دوني

تو خو واگُل نَنِشَستي مِنِ ساواتِ بَليطا

كه بِني قَول و قراراتِ زَووني په چه دوني

تو خو چوغاتِ نَكِردي وَر و بِرنوتِ نُبردي

زين كُني اسب و بِري بِلگِه بُروني په چه دوني

تونَبيدي شَوِ پَلْ كَندَنِ تهمينه به وارا

گاگريوْ رُستم و سُهراوِ بِخوني په چه دوني

كُرِنِ دِشْمِنِ بَو كِهنو پَلا داسِ بُريدِن

سَرِ سُهراوِ بُريدن به جَووني په چه دوني

گرمسير بَرزِيَرُم كِرد وگُلُم مَندِ به سَرحد

شِلْ شِلِ باد اِكُنِه نامه رِسوني په جه دوني

در مطلب بعدي به ترجمه وبررسي ابعاد مختلف شاهكار بهمن علاءالدين ،آهنگ " بّهيگْ" در آخرين كاست ايشان به همين نام خواهيم پرداخت كه جنبه هاي مختلف آداب و رسوم لرهاي بختياري و باورهاي ارزشمند وبكر اين مردمان را به مدد آگاهي واشراف كامل بر اين داشته هاي ارزشمند و زبان سحر آميز آهنگ وموسيقي و متفاوت تر از( ساير آثار به ياد ماندني از اين خونده گَر بي بديل ) با حنجره نازنينش آفريده است ... يادش گرامي باد .

پژوهشی در لباس لری بختیاری و قابلیت های تبدیل شدن به لباس ملی

farzandanzagros — Mon, 05 Jan 2009 09:25:18 GMT

پژوهشی در لباس لری بختیاری و

قابلیت های تبدیل شدن به لباس ملی

بنام خداوند جان وخرد کزین برتر اندیشه برنگذرد

دگر پنجه اندیشه جامه کـرد

که پوشند هنگام جنگ و نبرد

زکـتان و ابریشم و موی قـز

قصب کرد پـر مایه دیبا وخـز

بیاموخـتشان رشـتن وتافـتن

بـتار انـدرون پـود را بـافـتن

چو شد بافـته شستن ودوختن

گرفتند از او یکسره ،آموختن

چو این کرده شدسازدیگرنـهاد

زمانه بـدو شـاد واو نـیز شـاد

فردوسی

همانگونه که بر همگان به ویژه فرهنگ دوستان جامعه پوشیده نیست شناخت وتوسعه یک فرهنگ بدون حفظ واحیاء پشتوا نه های فرهنگی یا اصطلاحا ً خرده فرهنگ های آن امری بعید و دور از دسترس می با شد. پر واضح است که فرهنگ موثر و مانای ایران زمین در طول سالیان متمادی از همین فرهنگ های قومی وبومی خویش ارتزاق نموده است وچه بسا سبب حفاظت و پویایی آن در موا جه با خطرات و تهاجمات فرهنگی وحوادثی مختلف در طول تاریخ شده است.

یک فرهنگ مجموعه ای از زیر ساخت های متنوع و متفاوتی ا ست که در بیشتر موارد مکمل یکدیگرند. همانگونه که، نقش یک فرش دست باف یا نوع پوشش یک قوم نمی تواند بی تأثیر از نوع موسیقی ، مذهب ، باورها ، علایق وسلایق آن قوم باشد. زبان، ادبیات ، موسیقی و پوشش .... و دیگر مولفه های فرهنگی یک قوم مکمل یکدیگر ودر واقع بازوهای فرهنگ آن قوم هستند . اما لباس و فرش نسبت به دیگر مولفه ها از ماندگاری و دوام بیشتری برخوردارند. زیرا که در بسیاری از موارد زبان و ادیبات یا موسیقی به علت شفاهی بودن ونقل سینه به سینه ممکن است دستخوش تغییرات و اظهارنظر های شخصی گردند . اما آنچه بر لوح فرش یا لباس نقش بسته است در واقع اوج خلاقیت و انتقال بی واسطه احساس و هنر می باشد . هرآنچه نقوش سنگی که در تخت جمشید به یکباره از بین رفت در نقش فرش« پازیریک»بعد از دو هزار و پانصد سال در سیبری پیدا شد. وحتی اگر فرش «پازیریک » باقی نمی ماند ، این نقش در لباس وفرش بافته شده به وسیله سرپنجه های هنرمند شیرزنان بختیاری ، قشقایی ، تبریزی و... تجلی می یابد بنابراین نگاه جدی به حفظ واحیاء لباس محلی اقوام ایرا نی به عنوان یک مولفه موثر وفراگیر بیش از پیش ضرورت می یابد. گرچه این فرهنگ مصور ومنقوش که سرار هنر است سالها مهجور مانده وتنها به عنوان کالایی از آن یاد می شود اما باید توجه داشت که همین نقش استوار بر زبان مشترک انسان هاست و تا آنسوی اقیانوس ها در خانه خانه ی انسان ها خود را جای داده است. چندی پیش دیر اما غنیمت مجلس شورای اسلامی طرحی را از تصویب گذراند که مؤید توجه بیشتر به ساماندهی مد و لباس در کشور می باشد. این امررا به فال نیک می گیریم و همچنانکه اعتقاد راسخ به تأثیرگذاری و ماندگاری لباس های محلی در جامعه داریم نسبت به تحقیق و پژوهش و تولید اینگونه اقلام فرهنگی و ملی خویش اعلام آمادگی می نمائیم .زیرا جوانانی مستعد ومتخصص جهت خدمت فرهنگی ، اشتغال زایی وتولید آماده فعالیت وتلاش در این راه هستند. ما برای اجرای طرح خویش طبق روال معمول آن را در چند مرحله تقسیم بندی نموده ایم. که اجرای مرحله به مرحله وزمان بندی آن منجر به دستیابی به اهداف مقدماتی ونهایی آن خواهد شد.

لباس محلی لرهای بختیاری

یکی از اقوام کهن زیست و اصیل ایرانی که از سالیان دور تاکنون در فلات ایران و حاشیه زاگرس سکنی گزیده قوم بختیاری می باشد.فرهنگ غنی واصیل این قوم از گذشته تا کنون بخاطر برخی ملاحظات سیاسی و اجتماعی مورد بی مهری قرار گرفته و مهجور مانده است. قوم بختیاری که در برگیرنده جغرافیایی به وسعت چهار استان کشور(چهارمحال و بختیاری، خوزستان ، لرستان ، اصفهان) می باشد اولین بار در زمان صفویان در اسناد مملکتی ازآن نام برده شده است. زبان و لباس محلی بختیاری بخاطر موقعیت جغرافیایی این قوم (زاگرس میانی) کمتر در معرض تغییر وتخریب قرار گرفته است . بنا به اظهار برخی کارشناسان لباس زنان بختیاری نزدیک ترین شباهت را به لباس زنان ایران در دوره ساسانیان دارد. اما این اصالت و قدمت لباس بختیاری به زمانی پیش از این برمی گردد. چه بسا برخی صاحب نظران معتقدند که نقوش لباس مردان بختیاری برگرفته شده و گرافیکی از طرح معماری زیگورات چغارزنبیل می باشد. اماآنچه مهم است اینکه همه این شواهد و نظرات دلیلی بر آمیختگی لباس بختیاری با تاریخ ،فرهنگ و زبان این قوم است و اینکه این لباس جایگاهی ویژه در میان مردمان این قوم دارد و نه تنهاتاریخ مصرف نخواهد داشت بلکه قابلیت عرضه به سایر نقاط ایران به عنوان یک لباس ملی را نیز داراست. قوم بختیاری باجغرافیایی به وسعت 43000 کیلومترمربع می تواند بازار ومیدانی جهت عرضه این لباس های محلی باشد. که انتظار می رود به علت آمیختگی آن با فرهنگ مردم از استقبال فراوانی برخوردار شود. زیرا تاکنون هیچگونه مرجع رسمی یا کارگاه تخصصی جهت تولید و عرضه این لباس وجود نداشته وآنچه نیز موجود است حاصل دسترنج و زحمت عده ای بافنده به شکل پراکنده وسنتی می باشد که نسل این هنرمندان زحمت کش نیز سالها به فراموشی سپرده شده است . که این خود معلول عوامل زیادی از جمله وجود مد های گوناگونی است که به طور غیر منطقی در کل جامعه گسترش پیداکرده وبه مرور جایگزین لباس محلی وملی ایران شده است. لباس بختیاری این قابلیت راداراست که همانگونه که سالیان طولانی ماندگار ی واصالت خود را حفظ کرده است با اندکی تغییر و ایجاد تنوع نیازهای پوشاک جامعه را تأمین نمایدو اصطلاحا ً به روز گردد. این لباس برای تمام لحظات زندگی انسان دارای طرحهای متنوعی است. بطور مثال لباس کار ، لباس مراسم شادی ، لباس مراسم سوگواری و... وبطور کلی برای هر صنف و هرگروه سنی لباس مختص به خود را تدارک دیده است. که این خود شامل تقسیم بندیهای مختلف و مشروحی می باشد وهرکدام توضیحات خاص خود را از جهت رنگ ، اندازه و طرح داراست. که اهم آن شامل لباس مردانه ، لباس زنانه ،لباس بچگانه و لباس کار می باشد.

الف- لباس مردان بختياري

اقلام وانواع اساسی لباس مردانه شامل یک تن پوش ( چوقا)، شلوار گشاد (تنبان دبیت)،کلاه و شال می باشدکه بدین شرح می باشند :

1- چوقا ( choqa)

بالاپوش راسته وبدون آستینی است که قد آن تا سرزانوست و جلو آن سرتاسر باز است. چوقا که خطوط موازی به رنگ مشکی بر زمینه سفید آن زیبایی خاصی به آن بخشیده است از کهن ترین لباس های اقوام ایرانی است. در مورد خطوط مشکی روی چوقا وجه تسمیه های متفاوتی رایج است. برخی به علت استفاده از دو رنگ سفید و مشکی در آن مقدس بودن این لباس و استفاده از آن در مراسم خاص و مذهبی را مطرح کرده اند.دو رنگ متضاد سفید و مشکی می تواند نماد ونمودی از حدیث مکرر خیر وشر ،خوب وبد و ... باشد. این لباس که مختص مردان است معمولا ً در مراسم رسمی پوشیده می شود. جنس آن پشمی و این لباس فاقد آستین می باشد که معمولا ًبر روی پیراهن احیاناًکت و غیره ... پوشیده می شود. همچنین می دانیم فاقد آستین بودن بعضی از البسه در طول تاریخ خود نشانه و نمادی از تقدس و جنبه های روحانی است. چوقا تنها قطعه لباسی است که همه مردان ایل آن را می پوشند . چوقا از پشم سفید طبیعی و دارای خطوط عمودی مشکی است که قبلا ً با نیل رنگ شده است. بختیاریها برای بافتن بسیاری از بافته از جمله چوقا دستگاه بافندگی بزرگی به کار می برند که حالت افقی دارد (تمدار tamdar) و دارای یک ردیف «پیز» است.

2 - شلوار گشاد (تنبان دبیت)

بختیاریها شلوار گشاد و سیاهی به تن می کنند که قسمت کمر آن تنگ و پاچه های آن آزاد و مواج تا روی زمین است و آن را «تومبون دبیت» می گویند. (شکل شماره 2) شلوار دبیت عموما ً در جشن ها ،تشریفات محلی و اعیاد پوشیده می شود . وبطورکلی لباسی بزمی است و به گاه نبرد و رزم آنرا به شکلی خاص به کمرگاه بسته و بوسیله پاپیچ هایی که تا زیر زانو را فرا می گیرد در رزمایش های محلی که ویژه جشنهای عروسی است نمایشی رزمی از این لباس به معرض دید قرار می گیرد. دبیت دارای یک جیب بوده که در کناره چپ قرار می گیرد. بر بالای کمرگاه دبیت که عامدا ًعریض وچین خورده تعبیه می گردد در واقع نقش کمربند را داراست. هرچند برای زیبایی بیشتر مردان بختیاری به وفور از کمربندهای پرنقش و نگار نیز استفاده می کنند. گشادی پاچه های شلواردبیت بدان خاطراست پوشنده شلوار با تمأنینه و وزین قدم بردارد. که خود وقاری را به پوشنده لباس القاء می کند. دبیت به علت پوشش آن به همراه چوقا و همچنین ایجاد یک توازن و تعادل بصری در رنگ می بایست همواره به رنگ مشکی باشد که پارجه آن نیز باید مرغوب ولخت باشد ه معروفترین ورایج ترین نوع پارچه آن در سنوات گذشته با آرم حاج علی اکبری ساخته شده در کارخانجات لندن معروف ومشهور است.برای دوختن شلوار دبیت عملا ً کمتر از 2.5 متر نمی تواند باشد.دوخت شلوار دبیت بوسیله چرخ خیاطی و معمولا ًتوسط خیاط های مجرب انجام می شود.

برای دوخت طول پارچه را به دو قسمت مساوی می برند که هرکدام از آنها یک پاچه شلوار می شود. چهار قطعه کوچک نیز در خشتک آن قرار می گیرد. می توان جیبی هم طرف راست قرار داد . پاچه های آن را با یک درز دوخت می توان بدست آورد وکار را با یک برگردان درانتهای پاچه ها ، که کم وبیش از نظر بلندی شلوار مهم است، ونیز با یک برگردان در کمر که در سه ردیف ، آن را می دوزند تمام می کنند. از این سه ردیف لیفه، سه ردیف کش عبور می دهند. قبلا ًچینها در یک بند تنبان جمع می شد که دو سر بلند آن را در پهلو به هم گره می زدند.

3- کلاه بختیاری (kola )

کلاه بختیاری پوششی است از جنس نمد و به رنگ مشکی که در اکثر مواقع از آن استفاده می کنند. کلاه خسروی نسبت به دیگر کلاه ها ی مشابه از ارتفاع و مرغوبیت بیشتری برخوردار است. که نوع قرار گرفتن آن بر سر خود نماد ونمود واکنش های فرد پوشنده است. هنگامی که کلاه را در انتهای سرومایل به عقب قرارمی دهند نشانه حرکت است. هنگامی که آنرا بربالای پیشانیو بگونه ای که پیشانی را بپوشاند قرار دهند نشانه ناراحتی یا سوگواری است. ودر مجالس کلاه عموما ً به سمت چپ یا راست قرار می گیرد . برقسمت سقف و فوقانی کلاه معمولا ًسه سوراخ به عنوان هواکش و جلوگیری از تعرق تعبیه می کنند. گاه برای جلوگیری از چرک شدن و تعریق کلاه داخل آن را با پارچه ای که به آستر معروف است می پوشانند. در سالیان گذشته کلاه خوانین غالبا ً سفید وکلاه دیگران مشکی بوده است. امروزه دو نوع کلاه وجود دارد همانطور که اشاره شد یکی کلاه خسروی و دیگری شب کلاه می باشد (شکل شماره 3 ). کلاه خسروی که سیاه رنگ وبه شکل استوانه است و انتهای آن اندکی بر آمده می باشد و از ارتفاع آن نسبت به کلاههای قدیمی به طور محسوس کاسته شده است(حدود 12 سانتیمتر). شب کلاه «شوکله shaw kola » رامردهای جوان ،مجرد و اشخاص دیگر حین کار بر سر می گذارند. این کلاه از یک نمد ضخیمتر ساخته می شود که معمولا ًرنگ آن قهوه ای روشن یا قهوه ای تیره است. شکل آن نیمکره و معمولا ًشکل سر را به خود می گیرد. این کلاهها سر را در مقابل سرما و آفتاب حفاظت می کنند و چوپانها وقتی شبها در زیر ستارگان آسمان می خوابند سر را بر روی قطعه سنگی می گذارند و با همین کلاه می خوابند(اسم شب کلاه از همین جا آمده است). کلاه را معمولا ً از نمدمال که صنعتگر ودر ساختن اجناس نمدی متخصص است خریداری می کنند. کارگاهای تولید کلاه نجف آباد مشهورتر است. ضخامت کلاه باید حدود 5 میلیمتر وجنس آن مرغوب و خیلی نرم باشد.

4 - شال بختیاری

شال پارچه ای است از جنس لطیف شبیه حریر که بعضا ً در بخشی از نواحی به شکل دستار استفاده می شود. معروفترین نوع شال در بختیاری شال مسقطی است که از مسقط عمان وارد می شده است. رنگ شال سفید و عموما ً سبز است که نشانه ای از علاقه مردم بختیاری به شریعت اسلام است. سوگندخوردن به شال سبز در بختیاری و همچنین تجلی آن در ابیات وترانه ها به کرات وجود دارد به گونه ای که در بعضی از ابیات فروختن شال امری مذموم و کریه قلمداد شده است. شال معمولا ً بر کمرگاه وبر روی چوقا بسته که کمر بسته با شال نشانه آمدگی فیزیکی بوده وباز کردن آن نشانه فراقت از رزم یا بزم است. گاه در ابیات بختیاری کمرگشاده نماد صلح وخلع سلاح نیز می باشد:

علیـداد به لامـردون کـد گـشاده

آرمون سی قمه سوزوموچه فاده

ترجمه: علیداد (یکی از پهلوانان بختیاری) در مهمانخانه با کمری گشاده (بدون آمادگی رزمی) نشسته ودر حالیکه دوری از خنجر برای او تأسف بار است.

بطور معمول شال عبارت است از یک پارچه پنبه ای به طول 2.8 متر و عرض 1.6 متر،که از به هم دوختن دو نوار به طول 2.8 متر در 0.8 متر حاصل می شود (شکل شماره 4). برای اینکه شال را ببندند، دونفر دوگوشه روبروی آن را می گیرند و محکم می کشند ودو گوشه ای را که آزاد مانده است به طرف داخل لوله می کنند، به این ترتیب ، یک نوع سجاف بلند از پارچه به دست می آید که میان آن باد کرده است که آن را به صورت حلزونی روی خود لوله می کنند. سپس استفاده کننده از این شال، بایستی این شال را چند دور به دور کمر خود بچرخاندو دو سر آن را گره بزند. بختیاریها در چینهای شال ، که شکم و کمر را به بلندی حدود بیست سانتیمتر در بر گرفته است ،اشیائ مختلفی را می گذارند که هر روزه با خود حمل می کنند.

قبلا ً شال را همیشه روی بالاپوش (قبا- چوقا) می بستند. این عمل امروزه فقط در موارد چوب بازی، کار و تمام مواردی دیده می شود که یقه ها و دامنهای لباس به صورت آزاد ومواج هستندواحتمال بروزهرنوع خطری را برای صاحب آن فراهم کند انجام می شود.

ب- لباس زنان بختیاری

پوشاک زنان بختیاری برخلاف پوشاک مردانه، در طول زمان، تغییرات کمی را حداقل در شکل ظاهری و ترکیب به خود پذیرفته است.همانطورکه پیش تر اشاره شد اینلباس قدمتی دیرینه داشته و از اصالت،راحتی، ظرافت ورنگارنگی بی بدیلی برخورداراست. پارچه های بکار رفته در لباس زنان بختیاری با جمع شدن درکنارهم یک پوشاک رنگارنگ، متنوع وبسیار باوقار پدید آورده است. این پارچه ها که معمولا ًاز بازار خریداری می شود اما اغلب توسط خود زنان بریده و دوخته می شوند. نوع رنگ لباس می تواند بیانگر این موضوع باشد که زنی تازه ازدواج کرده است، یادر حال ازدواج کردن است. برخی اختلافات کوچک که در پوشاک زنانه می توا ن مشاهده کرد، بیشتر به سلیقه شخصی هر زن (بخصوص آنچه مربوط به رنگ ویا نقش های تزئینی پارچه است) ونیزبه موقعیت های خاص مربوط می شود (عروسی، سوگواری ویا کار مخصوصی که باید انجام شود). بطورکلی اقلام وجزئیات اساسی لباس زنان بختیاری عبارتنداز لچک ،می نا ،پیراهن(جوو)، تنبان زنانه،زیر شلوار زنانه و...که شرح هرکدام به قرار ذیل است:

1- لچک( lachak)

زنان بختیاری به گیسوان خود لچک می بندند که از یک نوار مخمل (معمولا ًسبز پررنگ یا اناری و...) ودارای اندازه 40 سانتیمتر در 12 سانتیمتر می باشد. لچک روی سر گوشها را می پوشاند که به آن یک پارچه از هرنوع دوخته شده است وتا پس گردن می رسد. درون نوار با این پارچه آستردوزی شده ولبه بیرونی آن با قطعات کوچک شیشه ای (منجق و الماس نما) مزین شده است.که اینها روی مخمل به شکل گلهایی دوخته شده اند.در گوشه های آزاد آن دو عدد بند دوخته شده است که در زیر چانه به هم گره می خورد. معمولا ًیک بند بلند شبیه تسبیح به نام«بند سوزن band sizan » که شامل انواع مهرهای رنگی، سکه های قیمتی و... وبرای تزئین وزیبایی بیشتراست را توسط دو عدد سنجاق قفلی به دو گوشه لچک وصل می کنند که بصورت آویزان است.

2 - می نا ( meyna)

به لچک « می نا meyna» وصل می شود.توری است به طول 2 تا 5 متر و به عرض یک متر، از یک پارچه سبک (وبیشتراز پارچه های نایلونی) کم وبیش توری وشفاف با رنگ زنده. برای اینکه این قطعه از لباس رادر محل خود قرار دهند، آن را با وسایلی مثل سنجاق و غیره در جهت طول به پشت لچک می بندند به نحوی که قسمت تزئینی لچک بیرون بماند. سپس گوشه تور از جلو می گذرد،شانه را می پوشاند،از زیر گلو ،رد می شود که سینه را پنهان کند و دور صورت را قاب می کند، بدون این که آن را پنهان نماید و در روی لچک پشت سر ثابت می شود. قسمت بلند طول آن به طور آزاد و مواج در پشت می ماند. غالبا ً زنهای بختیاری دسته کلید خودشان را به انتهای گوشه « می نا» می بندند یا این که پول خودشان را در گوشه این می نا می گذارند و گره می زنند که روی سینه آویزان می شود. در موقع آشپری، برای اینکه می نا مزاحم کارشان نباشد ،آن را یا روی دوش می اندازد ویا این که به دور گردن می پیچانند. دز سوگواریها و عزاداریها زنهای بختیاری به جای لچک و می نا از پارچه سیاهی به طول 1 متر وعرض 0.75 متر استفاده می کنند که «کولوکی یا لاقه » نام دارد. این پارچه از قطر تا می شود وروی موها قرار می گیرد. دوگوشه ای که تا شده و روی هم آمده است، درعقب سر قرا ر می گیرد و دو گوشه دیگر مثل روسری زیر گلو به هم گره می خورد. در اوقات عادی این قسمت از لباس می تواند برای محکمتر نگه داشتن می نا ولچک به هنگام کار مورد استفاده قرار گیرد. برای انجام این عمل همین دستمال را لوله می کنند وبه دور سر قرار می دهند و دو گوشه آن را پشت سر گره می زنند و اضافه ان را به صورت آزاد در پشت گردن رها می کنند.

3- پیراهن زنانه (جوو jowa )

متداولترین الگوی پوشاک زنانه که روی دوشها تکیه می کند، یعنی «جووjowa » پیراهن بلندی است که تا روی زانوها پائین می آید،دارای آستینهای بلند و دوخت راسته است. کالبد این پیراهن از شش نوار عمودی (سه نوار جلو وسه نوار عقب) تشکیل شده است که به آنها در دو کنار آن دو مثلث شکافدار اضافه می شود که گشادی پائین پیراهن را بوجود می آورد. در جلو آن شکافی عمودی به طول 20 سانتی متر وجود دارد که از یقه شروع می شود و امکان شیر دادن به کودک را فراهم می آورد. طول آستین ها که به تنه پیراهن متصل شده اند، با یک درز دوخت بسته شده اند و در مچها تنگ تر می شوند(شکل شماره 5). زنهای بختیاری روی این پیراهن جلیقه ای(جلیزقه (jelizgeh می پوشند که به شکل جلیقه های مردانه اروپایی است. دوخته شده آن را از بازار می خرند و بیشتر جیبهایش مورد توجه است.

4 - شلوار زنانه ( تنبون زنونه )

دامن بلند وچین داری است که «جوو» روی آن پوشیده می شود که از آن خیلی بلندتر است و شکل مشخص پوشاک زنانه بختیاری را کامل می کند. این تنبون از پارچه ای به طول 8 تا 10 متر تشکیل شده، که دو سر عرضی آن به هم آمده و با یک درز دوخته شده است. در بالا بند تنبانی از لیفه می گذرد و فراخی آن را در کمر جمع، وپارچه را چین دار می کند(شکل شماره 6). معمولا ًبرای دوختن «جوو» و «تنبون» از پارچه های پنبه ای محکم ونرم مثل کودری وچیت استفاده می شود. اما امروزه با تنوع نوع پارچه از جنس های دیگر نیز استفاده می شود.رنگهای مسلط عبارتند از آبی، سبز وقرمزو... این پارچه ها یا ساده ویا گـلدارمی باشند و نقوشی از رنگهای سنتی یا جدید ارائه می دهند.

با توجه به آنچه در بالا گفته شد لباس محلی لری بختیاری به دلیل دارا بودن بسیاری از پارامترهای هنری و زیباشناختی قابلیت تغییر و تنوع پذیری را داراست. و حتی این تغییر می تواند بدون دخالت در اصالت لباس سبب اقتصادی شدن وکم هزینه نمودن آن گردد. لباس بختیاری این ظرفیت را داراست که بتواند بسیاری از تنوع سلایق و سنین مختلف را تحت پوشش قرار دهد. به عنوان مثال می توان با استفاده از یک پارچه با ضخامت کمتر ولطیف تر به جای پشم ، چوقا را با قیمت مناسب و تنوع بیشتر عرضه کرد. همچنین می توان با تغییر در نوع برش و ایجاد چین های بیشتر در شلوار زنانه آن را با قیمت نازل ارائه کرد. ویا با ایجاد تناسب میان گشادی پاچه های شلوار دبیت و طول آن برای افراد با قدهای متفاوت شلواری متناسب و اندازه بدن شخص طراحی کرد . به طور کلی می توان با ایجاد صدها تغییر وتنوع منطقی بدون از بین بردن استخوان بندی و شکل اساسی لباس آن را به لباسی فراگیر و ملی تبدیل کرد. و علاوه بر ایجاد زیبایی بیشتر از نظر اقتصادی نیز مقرون به صرفه باشد. در نهایت آنچه سبب ایجاد یک تحول درست می شود حمایت و توجه جدی به مسائل فرهنگی از این قبیل می شود. امید است مسئولین محترم با تامین هزینه اولین گام طرح یعنی پژوهش ما را در انجام آن یاری دهند.

فهرست منابع

1- فنون کوچ نشینان بختیاری ،ژان پی یر دیگار ،ترجمه اصغر کریمی ، معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی، شهریور 1366

2 – لرهای ایران ، جواد صفی نژاد ، نشر آتیه ، بهار 1381

3- وا ر ( سرزمین اجدادی )

4- یافته های میدانی محقق

برگرفته از کتاب در دست چاپ " پژوهشی در لباس لری بختیاری" هژیر کیانی

منبع نشریه اینترنتی لور http://loor.ir/News.asp?nid=941&ln=fa

اهمیت وجایگاه طبیعت در زندگی لرهای بختیاری

farzandanzagros — Thu, 01 Jan 2009 13:46:18 GMT

اهمیت وجایگاه طبیعت

درزندگی

لرهای بختیاری

نقش طبیعت وجایگاه آن در میان بختیاریان را می توان در طبقه بندی زیر تحقیق وجستجوکرد :

-       نقش طبیعت در باور های مردم بختیاری

-       نقش طبیعت در دین ومذهب بختیاری ها

-       نقش وجایگاه طبیعت در شعر وموسیقی بختیاری

-       نقش طبیعت ومحصولات طبیعی در رژیم غذایی مردم بختیاری

-       نقش گیاهان دارویی وطبیعی در طب سنتی بختیاری

-       نقش طبیعت در تهیه دست افزار ها ووسایل مورد نیاز زندگی به شیوه کوچگری

-       نقش طبیعت در اقتصاد دامداری وکشاورزی ایل

-       نقش طبیعت در اخلاق مردمان بختیاری

-       نقش طبیعت در روحیه سلحشوری و وطن دوستی مردمان بختیاری

واینک وصف کوچکی از نقش وجایگاه کلی طبیعت در زندگی بختیاریان در این مقاله آورده می شود

ای که روزی همه خلق زا نبار تونه

                                                  آسمونها وزمین کرده کردار تونه

ئی همه نقش ونگاری که منه دنیا هد

                                                  همه از پرتو یک جلوه دیدار تونه

افتو ای همه نوری که اتاوه به زمین

                                                        مختصر ذره ای از تابش رخسار تونه

                                                زنده یاد   داراب افسر

بشر ازدیرباز زیستن را در دامن طبیعت آغاز نموده است .آدم وحوا نخستین پوشش وخوراک خود را از دامن پرمهر طبیعت ارتزاق نموده اند بشر نخستین گیاه خواری وشکارورزی را برای رفع گرسنگی در طبیعت تجربه می کند اندک اندک وبه تجربه زمین را شیار می کند ودانه ها را درآن سبز می کند تجربه بیشتر و نیاز ، بشر را واداربه اهلی نمودن گیاهان وجانوران می کند ودوره کشاورزی ودامداری آغاز می شود تا زیر بنای نخستین تمدن های بشری شکل گیرد انسان در طبیعت زاده می شود ابتدایی ترین تجربیات را در طبیعت بدست می آورد ودر پناه دامن پر مهر طبیعت زیستن را ادامه می دهد .وخود بسیاری از داشته ها وعلوم پایه وعلمی را از طبیعت وام می گیرد . وهرگز جز در پاره ای فرهنگ ها بشر قدر شناس این مادر پرمهر خود نبوده است والبته اکنون هم در بعضی کشور های توسعه یافته توجه به جایگاه طبیعت ومحیط زیست وتلاش برای احیاء آن به شکل اصولی وعلمی انجام می گیرد .

واما در حوزه فرهنگ و شعر ايران زمین نيز گفته مي شود كه حفاظت از طبیعت و محيط زيست براي اولين بار توسط خشايار شاه با ايجاد پارك ملي بدان پرداخته شده و در فرهنگ ما جاي گرفته است در جاهايي درخت صورتي مقدس دارد وقتي در بياباني یا کوهستانی به درختي پارچه و نخ مي بنديم وزيرش شمع روشن مي كنيم و اورا مقدس مي شماريم اين به نوعي رويش يك انديشه طبیعت دوستي زیست محیطی ست ويادرختهايي در بعضی روستاهاايران وجود دارد كه به ما مي گويند اگر شاخه اش را بشكنيم بزرگ ده مي ميرد ، يعني جان رئيس ده را در گرو نجات درخت قرار مي دهد. در حوزه فرهنگ و شعر ايران نيز از ويژگي هاي شعر فارسي انعكاس طبيعت و پديده هاي طبيعي در آثار گويندگان شعر فارسي است مانند منوچهري دامغاني و حافظ كه منوچهري را شاعر طبيعت نيز مي گويند منوچهري دامغاني وقتي قلم در دست مي گيرد تمام ويژگي هاي طبيعت را روي كاغذ نقاشي مي كندوبرگ ريزان و رويش طبيعت را به پرده خيال مي افكند وقتي در باره نوروز مي گويد اين سپاهي است كه مي آيد تا سپاه سياهي را كنار بزند در اين پرده به نرمي لطافت هر چه تمامتر كشتزارهاي ايران رخ مي نمايد : بر لشكر زمستان نوروز نامدار /كرده است راي تاختن و قصد كار زار / ابر آذاري بر آمد از كران كوهسار / باد فروردين بجنبيد از ميان مرغزار يا در اين شعر كه مي گويد:

اين درختــــانند همچون خاكيان دستها بر كرده اند از خاكدان

سوي خلقان صد اشارت مي كنند وانكه گوشستش عبارت مي كنند

با زبان ســـــبز و بادســت دراز از توانــــايي حـــق گويند راز

تيز گـــوشان راز ايشان بشنوند غافـلان آواز ايشـــان نشنوند

يا در انديشه سعدي وقتي مي گويد : / برگ درختان سبز/ اصولا يك پيام زيست محيطي دارد ويا انديشه هاي اخوان صفا تمامي اش انديشه هاي زيست محيطي و نگرش به طبيعت است در طب و پزشكي اساس طب بوعلي سينا بر پايه طبيعت وگياهان دارويي ست وكتب ارزشمندي در مورد خواص دارو ها وگياهان دارويي داريم.

واما بختیاریان این قوم طبیعت زاد وطبیعت دوست وعاشق طبیعت

ارتباط مداوم وهمزيستي بختیاریان چه بعنوان علتي براي كســب نان ونيازهاي جسماني به اقتضای شیوه زندگی کوچگرانه خود و چه به عنوان نيازي روحي و احساسي ، هر بختیاری را آنقدر به مظاهر طبيعي آغشته است كه گاه جدا ساختن این مظاهر از زندگی وذهن بختیاریان به مانند گرفتن همه چیز اوست واين شواهد از گسترده گي ارتباط تنگاتنگ وآمیختگی ازلی فرهنگ مردمان اين سرزمين با مظاهر طبيعت حکایت می کندآنگونه که توجه به طبيعت و محيط زيست در مباني ديني و فرهنگي بختیاریان نيز جايگا هي ويژه دارد در قرآن از اهميت و جايگاه آن سخن به ميان آمده است و از مشاهده مظاهر طبیعت همچون به خداشناسي اشاره شده است (( انظر الي شمس والقمر و البنات والشجر..)) معرفت وشناختی که بی شک بختیاریان پیش از این نیز در سرزمین رویایی خود به آن رسیده بودند در احاديث مختلف از پيامبر و امامان نكته هاي بسيار ارزشمندي را مي يابيم كه درآن به طبيعت وپيرامون آن اشاره و تاكيد فراوان شده است .

اما بختیاری ها دیرینه دارترین وکهن زیست ترین مردمان ایران زمین در آغوش طبیعت وکوهستان ها زاده می شوند از طبیعت ومواهب خدادادی آن در تمامی ابعاد زندگی سود می جویند واستفاده می کنند وآنچنان تحت تاثیر طبیعت قرار داشته اند که شیوه کوچ نشینی وکوچگری را طبیعت برای آنان انتخاب می کند وشیوه زندگی بختیاریان را می توان معلول وخواست طبیعت دانست ودر زیباترین نقاط این طبیعت خداداد ودامن پر مهر آن به مدد شاخه ها وچوب درختان بلوط اولین ستون های زندگی ساده ی خود یعنی سیاه چادر های بافته از موی بز اهلی شده وپرورش یافته در طبیعت را برافراشته می کنند وهرآنچه از طبیعت به دست آورده وبا اندک تغییراتی برای ابزار ووسایل زندگی کوچ نشینی خود از آن استفاده می کنند نوزادان اولین نگاه و ورود خود را به جهان در زیباترین وخوش آب وهواترین کوهستان ها ودشت های این کره خاکی آغاز می کنند وهمه آموخته های مادر طبیعت زاد وهرآنچه خود بعدا از طبیعت می آموزد را سرلوحه زیستن خود می نماید . او لالا یی های مادر را با صدای دلنشین کبک های کوهساران ونسیم روح نواز کوهستان های بختیاری و آواز چشمه سارها با هم به ذهن کودکش می سپارد همان جایی که بسیاری ویژگی های مردمان این قوم که در دوران بلوغ نمود می یابد نتیجه همین همزیستی تنگاتنگ با طبیعت است.

به جرات می توان گفت بسیاری ویژه گی های اخلاقی وشخصیتی بختیاری ها را می توان وام دار طبیعت دانست ونقشی که طبیعت ومظاهر آن در شیوه رفتار وگفتار وپندار بختیاریان بوجود آورده ، بی نظیر است . بختیاری ها صداقت وساده گی خود را از زلال چشمه ساران آب های روان وپاک می آموزند آزاد مردی وآزاده گی والبته عصیانگری خویش را از کوه ها وکوهستان های وخشم کارون وزنده رود پرخروش می آموزد وشیرین گفتاری خود را از رنگارنگی زیبای گلستان ها وگلزارهای دشت ها وکوه ها وسبزه زاران می آموزد وسخاوتمندی ودریادلی خود را از سخاوت بی پایان این طبیعت مهربان می آموزد واندوه او که دل کندن ودلبستن مکرر سالیان سال بوده است را نیز از همین طبیعت آموخته وآن را در پر سوز وگداز ترین شکل ممکن در زمزمه های خویش برای طبیعت می سراید وآواز می کند . سفره ساده وصمیمی او همیشه چون خان پر مهرطبیعت بر همگان گسترده است اهل انباشتن واندوختن آنچه از طبیعت بدست می آورد نیست آنچنان که اهل ماندن ودرجا زدن نیست چی چشمه وا بوی نه چی گوراو بلکه او آموخته وایمان یافته است که طبیعت وآفریدگار او هیچگاه با این مردمان قهر نمی کند وآنان را بی نصیب نمی کند پس از همین منظر وشناخت است که او هرآنچه را با مرارت بدست آورده به ساده گی در اختیار همگان قرار می دهد بختیاریان همه نشانه های قدرت ورحمت آفریدگار خویش را یکجا در طبیعت می بینند وهمین خود یک نوع شناخت عمیق از آفریدگار به او می آموزد ودر بلندای قله ها وفراخ دشت ها سر بر آستان محبوب می گذارد واو را به حیرت نگاه وصفای دل می پرستد وستایش می کند : ایل ما با کوه عادت کرده بود / در بلندی ها عبادت کرده بود / ایل ما نی می زد ومعدن نداشت / فرصت سیمان وسنگ آهن نداشت “1” وخدای را به ساده ترین شکل وعمیق ترین معنی سپاس وستایش می گوید او در هرسال در گسترده ترین شکل حیات وزندگی موجودات وتجدید حیات طبیعت را می بیند وهمین نوعی شناخت عمیق به او می دهد وبینش او را اگر چه ساده اما با بینشی عمیق می پروراند . طبیعت ودارایی های آن برای بختیاریان ارزشمند وهمواره ستودنی است ونه اینکه طبیعت را بلکه در ورای آن ذات و جوهری روحانی را می پرستند طبیعت به او مهربانی ، صفا وساده گی وسخاوتمندی وعصیانگری وآزاد زیستن را می آموزد آنگونه که آزاد زاده می شود آز اد وبی هیچ قید وبندی زندگی می کند وجز در این راه ومقام ، مردن اختیار نمی کند گرچه ساده وبی آلایش ترین شکل ممکن زندگی را اختیار می کند وبه مدد مهر طبیعت وتلاش خستگی ناپذیر وتحمل طولانی خویش زیباترین لحظات را می آفریند وهمه زیبایی ها را در همین کوچ وییلاق وقشلاق می بیند ورنج طاقت فرسا ی کوچ را بر خود تحمل می کند تا در رویایی ترین شکل ممکن تن خسته خود را به زلال چشمه ساران ییلاق وبوی حیرت آور چویل وبابونه واندشت وبسهر وریواس می سپارد وروح خویش را به آواز کبک های خرامان ونسیم کوهستان صیقل دهد ودر یکی آواز دی بلال ویار یار همه غم های خویش را به فراموشی بسپارد ورها در گستره پر رمز وراز وخاطره جاز وگون وگینه وکیکم وبرف آب های بهاری ودر دل تابستان خود را آرام کند گویی هرچه زیبایی ست خداوند در این سرزمین پر رمز وراز یکجا جمع نموده است بختیاری کبک این پرنده اساطیری را برمی گزیند تا نماد وسمبل زیبایی ، حرکت وجنب وجوش وتکاپو و پرواز جست وخیزی وخوش آوازی وخوش نقش ونگاری او باشد چویل را نماد سرسبزی وعطر وخوش بویی بی بدیل می داند وهم از این روست که چویل در خاطر همه نقش بسته چون به هیچ گیاه دیگری شبیه نیست از این وصف مختصر که بگذریم نقش پر اهمیت طبیعت وفرآورده های آن در زندگی روزمره ومایحتاج آنان است غذای ساده تهیه شده از گیاهان خوراکی همچون کرفس وریشه کوه واندشت وریواس وقارچ وانواع دیگر ومیوه هایی چون زالزالک وانگور وانجیر و … گرفته تا شکار پرنده گان ومیش وبز وکل وآهو تا گیاهان دارویی وبهداشتی تنها نمونه هایی از طبیعت غنی وثروتمند بختیاری است ودریغ که در دل همین طبیعت اما ثروت های عظیمی خفته که بی نصیب ترین مردمان خود بختیاریان هستند وبحث آن در این مجال نمی گنجد البته اراضی حاصلخیز وخاک معجزه گر این سرزمین نیز علیرغم پر آبترین رودها همچنان تشنه است وبه همان بارش طبیعت قناعت نموده است اما آنچه قابل تامل است اینکه همین دایه مهربان بختیاری ها یعنی طبیعت پر نعمت آنان وشیوه زندگی کوچ گری اندکی بر تلاش آنان برای جستجوی پاره ای علوم زیربنایی وپایه ومورد نیاز پیشرفت وتمدن تاثیر گذاشته است وکمتر در حوزه علوم وکسب تخصص وحرف مختلف آنان را ترغیب نموده است وتاثیر آن را در حال حاضر وتاثیر بر نسل های جدید می توان به خوبی مشاهده نمود ضمن اینکه رشد جمعیت ، فقر جبری وکمبود امکانات را نیز نباید از نظر دور داشت تا آنجا که تا سال 1313 حتی یک باب مدرسه در سرزمین بختیاری احداث نشده بود و از این رو اگر هم فن وحرفه ای در بین این قوم بوده است بسیار ساده وابتدایی است به گونه ای که در ساده ترین شکل ممکن تمدارها وچند چوب مورد نیاز برای بافتن بهون وپوشاک خود را قابل حمل ونقل ونصب ساخته اند واساسا شیوه زندگی کوچ نشینی مردمان این سرزمین را وابسته به طبیعت نموده است واما این تاثیر در حوزه های دیگر زندگی این مردمان چنان عمیق وپرمعنی بوده است که نمی توان شعر وادبیات وموسیقی بختیاری را بدون تاثیر طبیعت تجزیه وتحلیل وزیبا برای شنیدن نمود واگر تاثیر موسیقی بختیاری این گونه عمیق است دلایل آن را باید در طبیعت جستجو نمود آن هنگام که مال کنون آغاز می شود واین قصه شیرین وپرغصه مکرر می شود باز اسطوره های طبیعت زاد آرامبخش اندوه کهن این مردمان دیرینه دار است تا انجا که هرگز نمی توان حسرت دیدن وبوییدن چویل این گیاه سمبلیک واسطوره ای ویا زلال رویایی وبهشتی چشمه دیمه ویا صلابت زردکوه مغرور وخروش کارون ودشت شیمبار و مال امیر وچغاخور وکوهرنگ ومسجد سلیمان و... را از ذهن مردمان بختیاری که در نقاط دیگر این کره خاکی زندگی می کنند پاک کرد وآنجا که در اشعارو ابیات اینگونه در حسرت آلوده ترین شکل ممکن نمود می یابد :

چویل ای تو بو مده موزبو توسیرم / موعد بودادنت موگرمسیرم

ودر شعر وآواز بزرگان شعر وموسیقی بختیاری نیز کمتر اثر زیبایی را می توان یافت که از طبیعت وام نگرفته در شعر داراب افسر ودیگر شعرای بختیاری وزیباترین شکل ان در شعر وآواز بهمن علاءالدین و نیز اگر چه به حسرت جداماندن از دامان پرمهر طبيعت خداداد مردمان اين سرزمين زيبا و در شعر شاعران جوان بختیاری چون کوروش کیانی قلعه سردی ایل من با تو ام آن دره وآن تنگ کجاست / کوه تاراز کجا مرده وکوهرنگ کجاست "2" تجلي يافته است .

1- مثنوي كوچ داريوش مرادي شاعر

2- كوروش كياني قلعه سردي شاعر

منبع عکس دوم از وبلاگ دختر بختیاری www.diyareashena.blogfa.com/post-98.aspx‎

حذف کادر

پايان

برگزاری نخستین جشنواره منطقه ای زنبور عسل 14 اسفند 87 در ایذه

farzandanzagros — Sun, 28 Dec 2008 11:00:50 GMT

نخستین جشنواره بزرگ منطقه ای زنبور عسل ۱۴ اسفندماه سال جاری به همت سازمان جهاد کشاورزی استان خوزستان ومدیریت جهاد کشاورزی شهرستان ایذه برگزار می شود . این جشنواره یک روزه دارای بخش های متنوعی خواهد بود که در مطالب بعدی به طور کامل به اطلاع خواهدد رسید . زنبور داری در شهرستان ایذه رونق خوبی داشته ومقام اول را در استان خوزستان از نظر تعداد کلنی زنبور عسل دارا می باشد . زنبورداری از دوران باستان در مناطق لرنشین ایران به شکل سنتی رواج داشته است . تنها اثر مستندی که نشان از سابقه زنبورداری وآشنایی مردمان ایران زمین با این حشره مفید یافت شده است دشنه ای مفرغین تزیین شده با شکل زنبور عسل مربوط به ۸۰۰ سال یش از میلاد مسیح می باشد که در استان لرستان کشف شده است .