" پ َ چِه دوني ؟ "

( Pah che dooni)

پس چه مي داني ؟

 

تو خُو دردِت نكِشيده به گِروني پَه چه دوني                   

To kho dardet nakeshide be geroonie pa che dooni   

توكه درد و غم واندوهت به سنگيني وغير قابل تحمل بودن نرسيده است

تَش به جونِت نَنِشَسته كه بِدوني په چه دوني

  tash be joonet naneshaste ke bedoonie pa che dooni

آتش به جانت ننشسته است كه بداني ودرك كني پس چه مي داني

تو خو شَو مَه نگذَشتي مِنِ وارا و گُدارا

to kho shao mah nagodashti mene vara vo godara

تو كه شبهاي مهتابي از وارگه ها وگدارها عبور نكرده ونگذشتي

تَشِ مِنْ لاشِتِ سَر اَو بِنِشوني په چه دوني

tashe men lashete sar ao beneshooni pa che dooni

تا تشنگي وعطش خود را بر سر چشمه ها فرو بنشاني پس چه مي داني

تو خو نَيدي گُلِ سُهر و گل باوينِه بَهارون     

          To kho naydi go sohro gole bavine baharoon       

تو كه گلهاي سرخ( شقايقها) و بابونه ها را در بهار نديده اي

بِدِرا مِنْ دَرِه ها تا كُپِ زوني په چه دوني

bedera men dareha ta cope zooni pa che dooni

كه در دره ها تا ابتداي زانو سر بر آورده اند پس چه مي داني ؟

تو خو واگُل نَنِشَستي مِنِ ساواتِ بَليطا         

        To kho va gol naneshasti men savat balita

تو كه با يار در سايه درختن بلوط ننشسته اي

كه بِني قَول و قراراتِ زَووني په چه دوني

ke beni ghaolo ghararate zavooni pa che dooni

كه قول ووعده ها خود را زباني معين كني پس چه مي داني ؟

تو خو چوغاتِ نَكِردي وَر و بِرنوتِ نُبردي    

  To kho chooghat nakerdi varo bernote nabordi

تو كه بالا پوش چوغاي خود را نپوشيده و تفنگ بنويت را با خود نبرده اي

زين كُني اسب و بِري بِلگِه بُروني په چه دوني

zin koni asbo beri belge borooni pa che dooni

اسبت را زين كني وبه مراسم بله برون بروي پس چه مي داني

تونَبيدي شَوِ پَلْ كَندَنِ تهمينه به وارا     

To nabidi shave pal kandane tahmine b vara

تو كه هنگام گيسوبران تهمينه در وارگه ها نبودي

گاگريوْ رُستم و سُهراوِ  بِخوني په چه دوني

gageriv rostamo sohrave bekhooni pa che dooni

تا گاگريو (سوگ سرود) رستم وسهراب را بخواني پس چه مي داني

كُرِنِ دِشْمِنِ بَو كِهنو پَلا داسِ بُريدِن    

     Korene deshmane bao kehno palla dase boreden

پسر را دشمن پدر كردند و گيسوان مادرش را بريدن

سَرِ سُهراوِ بُريدن به جَووني په چه دوني

sare sohrave boriden be javooni pa che dooni

سر سهراب را در جواني بريدند پس چه مي داني

گرمسير بَرزِيَرُم كِرد وگُلُم مَندِ به سَرحد     

Garmesir barziyarom kerdo golom mande be sarhad

حال وهواي گرمسير مرا برزگر نموده است و يار من در سردسير است

شِلْ شِلِ باد اِكُنِه نامه رِسوني په جه دوني

shel shele bad ekone name rasooni pa che dooni

نوازش  و صداي باد برايم نامه رساني مي كند پس چه مي داني

 

شعري از كوروش كياني قلعه سردي شاعر

 

به زبان لري بختياري -  شعري براي همه باعنوان

" پَ چه دوني ؟ "

اين شعر پس از سرودن به شكل گسترده اي در بين اقشار مختلف ورد زبان شده است .

فهم ساده اين شعر و رديف پرسشي پايان ابيات اين غزل كه به زبان لري بختياري سروده شده است ، به كار بردن مفاهيم وتصويرسازي هاي عاشقانه و تركيب آن با مضامين طبيعت ، اين شعر را زيبا دلنشين نموده است . مخاطب با شنيدن اين شعر به شيوه زندگي گذشته بختياري سفر نموده واندكي به فكر فرو مي رود ،  رديف پرسشي وكم نظير پايان ابيات اين غزل وطرح عبارت پرسشي به زبان شيرين و زيباي لري بختياري فهم  اين غزل را براي ساير هم وطنان ارزشمندمان نيز شيرين وجذاب نموده است بطوريكه پس از  شنيدن اين غزل تمايل به ياد داشت وحفظ آن وبكار گيري عبارت پرسشي رديف اين غزل در زبان محاوره وگفتار هاي معمول وگاه با اندوهي عاشقانه ، در بين جوانان وساير اقشار به ويژه بعضي دانشجويان از ساير اقوام جليل ايراني رواج يافته است . قوي بودن ساختار اين شعر كه نشان از تسلط شاعر بر صنعت شعر و مضامين فرهنگي ، آداب و رسوم مردمان لربختياري مي باشد  همچنين ساده بودن واژه گان بكارگرفته ونمادهايي كه جزء جدانشدني زندگي كوچگرانه بختياري ها است زمينه را براي فهم آسان وبرقراري ارتباط مخاطب با اين شعر  به خوبي فراهم نموده است .  رديف پرسشي " پَ چه دوني " اين غزل  موجب شده تا شعر پ چه دوني كوروش كياني قلعه سردي براي لر وكرد وآذري وگيلكي ومازني وبلوچ فارس وديگر هموطنان عزيزمان شنيدني و قابل تامل باشد . موفقيت شعر زيباي " په چه دوني " (پس چه مي داني )به دليل سوالي بودن رديفهاي اين شعر و با مفهومي دوپهلو وكنايي  وداشتن مفاهيم بلند در هر بيت از اين غزل توانسته است جاي خود را در بين مخاطبين خاص و عام باز كند . طبيعت گرايي قوي در اين غزل بطوريكه به ساده گي  در ذهن مجسم مي شود ودر كنار آن پرداختن به داشته هاي فرهنگي ، نه تنها  ذهن شنونده يا خواننده را به فضاي شبهاي مهتابي و وحال وهواي كوچ ووارگه وچشمه ساران مي برد :

تو خو شو مه نگذشتي من وارا و گدارا  /  تش من لاشت سر او بنشوني په چه دوني

بلكه در بيت بعدي با تصوير سازي دره هاي پوشيده از گلهاي سرخ (گل لاله وشقايق) در طبيعت زيباي بختياري نشين مخاطب را به تماشاي زيبايي هاي طبيعتي مي برد كه يا از آن دور شده است وبا حسرت به آن فكر مي كند يا با تكرار خاطرات خوب خود به جستجوي داشته هاي فرهنگي وطبيعي خويش  در گذشته مي رود  :

تو خو نيدي گل سهر و گل باوينه بهارون  /  بدرا من دره ها تا كپ زوني په چه دوني

تو خو چوغات نكردي ور وبرنوت نبردي  /    زين كني اسب و بري بلگه بروني په چه دوني

اين ابيات  تلنگري بر مخاطب اهل اين فرهنگ وزبان  نسبت به داشته هاي فرهنگي ارزشمند و متاسفانه فراموش شده يا رو به فراموشي  خود  وارد مي كند. مخاطب با شنيدن اين بيت و به ياد آوردن آداب ورسوم كم نظير مراسم خواستگاري در ميان مردمان لر بختياري و پرداختن شاعر در بيت دوم به لباس كه برجسته ترين نماد فرهنگ بختياري ست وتفنگ(برنو) كه جزء لاينفك داشته هاي فرهنگي بختياري ست ويك اسب سوار وچوغا پوش با تفنگ (برنو) هيبت وهيمنه ي زيباتري را به ياد مي آورد و در ذهن خود مجسم مي كند.

از كوروش كياني شعرهاي ارزشمند وتاثير گذاري به زبان لري بختياري سروده شده است شعر " شاه پيا" و "كوگ دري" در سوگ زنده ياد  استاد بهمن علاء الدين از جمله شعرهاي (بيت هاي)ماندگار به زبان لري بختياري  است .

 

 

 

 تو خُو دردِت نكِشيده به گِروني پَه چه دوني                   

تَش به جونِت نَنِشَسته كه بِدوني په چه دوني

تو خو شَو مَه نگذَشتي مِنِ وارا و گُدارا

تَشِ مِنْ لاشِتِ سَر اَو بِنِشوني په چه دوني

تو خو نَيدي گُلِ سُهر و گل باوينِه بَهارون     

بِدِرا مِنْ دَرِه ها تا كُپِ زوني په چه دوني

تو خو واگُل نَنِشَستي مِنِ ساواتِ بَليطا         

كه بِني قَول و قراراتِ زَووني په چه دوني

تو خو چوغاتِ نَكِردي وَر و بِرنوتِ نُبردي    

زين كُني اسب و بِري بِلگِه بُروني په چه دوني

تونَبيدي شَوِ پَلْ كَندَنِ تهمينه به وارا     

گاگريوْ رُستم و سُهراوِ  بِخوني په چه دوني

كُرِنِ دِشْمِنِ بَو كِهنو پَلا داسِ بُريدِن    

سَرِ سُهراوِ بُريدن به جَووني په چه دوني

گرمسير بَرزِيَرُم كِرد وگُلُم مَندِ به سَرحد     

شِلْ شِلِ باد اِكُنِه نامه رِسوني په جه دوني

 

 

 

در مطلب بعدي به ترجمه وبررسي ابعاد مختلف  شاهكار  بهمن علاءالدين ،آهنگ " بّهيگْ" در آخرين كاست ايشان به همين نام خواهيم پرداخت كه جنبه هاي مختلف آداب و رسوم لرهاي بختياري و باورهاي ارزشمند وبكر اين مردمان  را به مدد آگاهي واشراف كامل بر اين داشته هاي ارزشمند و  زبان سحر آميز آهنگ وموسيقي و متفاوت تر از( ساير آثار به ياد ماندني از اين خونده گَر بي بديل ) با حنجره نازنينش آفريده است ... يادش گرامي باد .  

+ نوشته شده توسط فرزند زاگرس در شنبه دوازدهم بهمن 1387 و ساعت |